Kategori: Mimari & Kültürel Miras / Askerî Mimari
İlçe / Konum: Ortahisar (Kuzgundere ve Tabakhane Dereleri Arası)
Dönem / Tarih: Antik Çağ (MÖ 4. yy kökenli) – Komnenos ve Osmanlı Dönemleri
Özet Tanım: Trabzon’un tarihî kent çekirdeğini oluşturan; Karadeniz sahilinden Boztepe eteklerine kadar uzanan, Aşağı Hisar, Orta Hisar ve Yukarı Hisar (İç Kale) olmak üzere üç kademeli savunma sisteminden meydana gelen anıtsal sur kompleksi.
Detaylı Bilgi
Trabzon Kalesi, kentin en eski yerleşim çekirdeği olan iki derin vadi (Zağnos/Kuzgundere ve Tabakhane dereleri) arasındaki yüksek kaya tablası üzerine inşa edilmiştir. Ksenophon’un Anabasis adlı eserinde ve antik Roma seyyahlarının kayıtlarında kentin surlarla çevrili olduğu belirtilmekle birlikte, günümüze ulaşan surların büyük bir kısmı Trabzon Komnenos Hanedanlığı (1204–1461) ve 1461 yılındaki Osmanlı fethinden sonraki tamirat ve eklemelerle şekillenmiştir.
Kale mimari ve topografik olarak üç ana bölüme ayrılır:
- Yukarı Hisar (İç Kale): Savunmanın en yüksek ve müstahkem noktası olup Komnenos saray kalıntılarını barındırır.
- Orta Hisar: İdari ve dinî merkez niteliğindedir; günümüzde Fatih Camii olarak hizmet veren Panagia Chrysokephalos Kilisesi bu bölümde yer alır.
- Aşağı Hisar: Sahile kadar inen, liman ve ticaret güvenliğini sağlayan sur hattıdır; Zağnos ve Tabakhane köprüleriyle kentin doğu ve batı yakalarına bağlanır.
Fatih Sultan Mehmed’in 1461 fethinden sonra surlar onarılmış, kentin idari ve askerî merkezi olarak kullanılmaya devam etmiştir. Günümüzde kentsel koruma alanı statüsünde olup kentin kimliğinin temel simgesidir.
Kaynakça & Referanslar
- Karpuz, Haşim (2018). Trabzon’un Tarihi Yapıları, Trabzon Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, s. 42–56.
- Bryer, Anthony & Winfield, David (1985). The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos, Cilt I, Washington D.C.: Dumbarton Oaks, s. 178–195.
- Çetinkaya, İbrahim (2009). “Trabzon Kalesi ve Kentsel Gelişimdeki Yeri”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, Sayı: 7, s. 89–114.