Kategori: Mimari & Kültürel Miras / Dini Yapılar
İlçe / Konum: Ortahisar / Ortahisar Mahallesi
Dönem / Tarih: 10.–12. yüzyıl (kilise inşası); 1461 (camiye çevrilme)
Özet Tanım: Trabzon Komnenos Krallığı’nın baş kilisesi ve taç giyme törenlerinin yapıldığı katedral olup, Fatih Sultan Mehmed’in şehri fethinden sonra camiye dönüştürülen ve fethin sembolü sayılan tarihî ibadethane.
Detaylı Bilgi
Trabzon Kalesi’nin Ortahisar bölümünde yer alan yapı, kentin en eski ve en anıtsal dini merkezlerinden biridir. Roma ve erken Bizans temelleri üzerine, Komnenos hanedanı döneminde (1204–1461) bugünkü bazilikal ve haç planlı formunu almıştır. Kralların taç giydiği ve hanedan mensuplarının defnedildiği ana metropolitlik katedrali (Altınbaşlı Meryem Kilisesi) olarak kullanılmıştır.
Fatih Sultan Mehmed’in 26 Ekim 1461’de Trabzon’u fethinin ardından yapı fethin sembolü (kılıç hakkı) olarak camiye çevrilmiş, ilk Cuma namazı burada kılınmıştır. Fatih Sultan Mehmed adına bir medrese ve vakıf kurulmuş; yapıya mihrap, minber ve klasik Osmanlı minaresi eklenmiştir. Osmanlı döneminde iç mekândaki zemin mozaikleri döşeme altında korunmuş, apsis ve nef düzeni korunarak Türk-İslam ibadet formuna uyarlanmıştır. Günümüzde hem aktif ibadethane hem de kentin fetihten günümüze uzanan en mühim anıt eseridir.
Kaynakça & Referanslar
- Karpuz, Haşim (2018). Trabzon’un Tarihi Yapıları, Trabzon Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, s. 42-49.
- Lowry, Heath W. (1981). Trabzon Şehrinin İslamlaşması ve Türkleşmesi (1461-1583), Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
- Şakir Şevket (2001). Trabzon Tarihi, (Haz. İsmail Hacıfettahoğlu), Trabzon Belediyesi Kültür Yayınları.